Ana Sayfa Gündem 12 Aralık 2021 11 Görüntüleme

Bu ‘canavarlar’ yüzyıllardır aramızda yaşıyorlar! Hepsini tek tek anlattı

Betül Yasemin Keskin / Milliyet.com.tr – Enkebit, Hınkır Munkur, Demirkıynak, Albastı, Kara Korşak ve daha fazlası… Küçükken korkutulduğumuz, büyüdüğümüzde korkutmak için anlattığımız ve ismini muhtemelen yeni duyacağınız memorat’lar ne söz ediyor? Bu dehşet kıssalarının altında yatan sırra, Türk mitolojisindeki canavarlar ile Kur’an-ı Kerim’de geçen cinler ortasındaki bağa Başşehir Üniversitesi Türk Lisanı ve Edebiyatı Kısmı’ndan Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Duvarcı ışık tuttu. 

HER YERDE, HER KÜLTÜRDE VAR

Tabiatüstü varlıklar yeryüzündeki tüm kültürlerde var. Dünyanın en doğusundan en batısına kadar her yerde, inanç alanının ortak tasarladığı bu varlıklara rastlamak mümkün. Dr. Ayşe Duvarcı, mevcut tabiatüstü varlıkların ne oldukları, nasıl oldukları hakkında kesin bir bilgi olmadığını ve bunlara tasarım denmesinin sebebinin de bu bilinmezlikten geldiğini söylüyor.  

Bunların mitolojik periyotlardan gelen yaratıkların olduğunu ve vakit içinde karşılaştıkları kültürlerdeki kendilerine benzeyen anlatılanlardan beslendiklerini ileten Dr. Ayşe Duvarcı, “Türkler için konuşmak gerekirse gök ilah inancıyla, şaman inancıyla, yer-su anlatılarıyla yaşadığımız günlerden ortak bilinçaltımızda kalan ögeler jenerasyonlar boyunca nakledildi. Mezopotamya’daki ve Anadolu’daki arkaik varlıklarla beslendiklerini söylenebilir” dedi.

İslamiyet’in kabulüyle de İslami çerçevedeki fevkalâde anlatılardaki varlıklar ile İslamiyet öncesi varlıkların birleşmeleri sonucunda büyük bir dizaynın ortaya çıktığını söyleyen Dr. Ayşe Duvarcı, bu mitolojik tasarıların doğuşuna dikkat çekti.

BİR DEĞİL, PEK ÇOK İSME SAHİP

Türk mitolojisindeki tabiatüstü canavarların isimleri epey çeşitli. Bu varlıkların; cin, peri, şeytan karakura, cadı, congoloz, kamoz, kayışayak, ahırlık ve albastı üzere çok farklı isimleri olduğunu söyleyen Dr. Ayşe Duvarcı isimlerin coğrafyaya nazaran değiştiğini ve isimlerinden fazla bunların rollerinin daha değerli olduğunu belirtti.

‘GÖREVLERİ CEZALANDIRMAK VE UYARMAK’

Tabiatüstü varlıkların asıl vazifelerinin ihtar ve cezalandırma olduğunu söyleyen Duvarcı, bu varlıkların insanları nasıl uyardıklarına ve nasıl cezalandırdıklarına değindi. Dr. Ayşe Duvarcı, “Şunu söyleyebilirim ki bunların yaşadıkları yerler sıradan yerler değil. Bulundukları yerler çöplükler, ormanlar, saçak altları, kirli suların döküldüğü alanlar, mezarlıklar, ürkütücü yerler, kuyu başları, göl kenarları, mağaralar, terk edilmiş yerler. Onların buralarda bulunmasının insan hayatı için ehemmiyeti var. Yani bu varlıklar, insanlara farkına varmadan önleyici, hami dayanaklar sağlıyor. Bu saydığımız ortamlar her türlü tehlikeye açık olan ortamlar” diye konuştu.

Dr. Ayşe Duvarcı’ya nazaran makus güç taşıyan yerlerde yaşamaları ve geceleri dışarı çıkmaları ise insanların birbirlerine karşı anlattıkları memoratlarda, uyarıcı niteliği taşıyor.

‘HEPİMİZİN BİR MEMORATI VARDIR’

Pekala, memorat nedir? Dr. Ayşe Duvarcı, “Memorat doğaüstü varlıklarla ilgili kısa anlatılara denir. Beşerler başlarına gelen yahut jenerasyondan nesile aktarılan olayları anlatırlar ve burada harikulâde varlıklar kahramandır. Bu memoratlarda anlatılan olaylar bir çeşit eğiticilik vazifesi görürler” dedi. Dr. Ayşe Duvarcı, nasıl eğittikleri noktasını ise “Memoratlarda berbat yerlerde bulunmamak gerektiği hakkında ihtarlar bulunur. Örneğin makus yerlerden uzak dur zira başına berbat şeyler gelebilir. Bunun ismine çarpılma, uğrama denir” diyerek açıkladı. Hepimizin anlatacak bir memoratı olduğunun altını çizen Dr. Ayşe Duvarcı, bunun değerli olduğunu vurguladı.

‘BU CANAVARLAR TOPLUMUN PAHALARINI AKTARIYOR’

Memoratlarda anlatılan tabiatüstü varlıkların eğitici özelliklerine değinen Dr. Ayşe Duvarcı, bunu şöyle örneklendirdi: “Yere düşen ekmeği kaldırmayan birine birtakım varlıkların uğradığını, münasebetiyle ekmeğin kutsal sayıldığını ve yerde bulunan bir ekmeğin öpülüp yüksek bir yere kaldırıldığını öğretir. Pak olmak gerektiğini, etrafı kirletmemenin değerini ya da mezarlıktan geçerken müzik, türkü söylemenin ölmüş atalara karşı saygısızlık olduğunu ileten memoratların tamamı, topluma ilişkin bilinçaltının ikazıdır.” 

‘GÜNÜMÜZDE DE DEVAM EDİYOR’

Pekala, günümüzde bu anlatılar hâlâ var mı? Dr. Ayşe Duvarcı, “Evet, var. Halk bilimciler bu hususlarla ilgili çok fazla çalışıyor. Anlatılanlar, mevcut sosyo-kültürel yapı içinde tekrar anlamlandırılıyor. Artık eskisi üzere gaz lambasının ışığında bu kıssalar anlatılmıyor. Mesela yazlıklarda gençlerin  ortalarında geçen konuşmalar oluyor ya da gece nöbetinde çalışan fabrikalarda çalışanlar dehşet dolu kıssalar anlatıyorlar. Bu anlatılar, insanların fevkalâde bahisleri sevmelerine, bir de merak hissine dayanır” yorumunda bulundu. 

Doğaüstü varlıkların yer aldığı memoratların insanı anlamaya, insanın iç dünyasını, dehşetlerini ve fantezileri anlamlandırmaya yaradığını söyleyen Dr. Ayşe Duvarcı, “Bunlar bir milletin bilinçaltındaki en eski, katman katman oluşmuş bedelleri gün yüzüne çıkarıyor” dedi.

‘İSLAMİYET’TEN SONRA DA VARLIKLARINI KORUDULAR’

Tabiatüstü varlıkların hafızalardaki yerini uzun yıllardır koruduğuna vurgu yapan Dr. Ayşe Duvarcı, “Mesela 8.- 9. yüzyılda kabul ettiğimiz İslamiyet anlayışına bakacak olursak bunun içinde ismi ‘cin’ olan Kura’n-ı Kerim’de de geçen bir kavram var. İnsanın derisinden bile geçebilen varlık olan cin, bugün aklımızla idrak edemeyeceğimiz harikalıkta olsa da, bunu yadırgamamamızın sebebi aslında varlığına İslamiyet öncesinden beridir inanıyor oluşumuz” dedi.

ALKARISINI YAKALAMAK MÜMKÜN!

Türklerde bilinen en yaygın tabiatüstü varlığın ‘alkarısı’ olduğunu ileten Dr. Ayşe Duvarcı, alkarısının lohusa bayanlara musallat olduğunu, onların ciğerlerini yediğini ve bu yüzden günümüzde dahi yeni doğmuş bayanların yalnız bırakılmadığını vurguladı. Tıbbın “Lohusa Humması” olarak isimlendirdiği durumu mitolojinin ‘alkarısı’ olarak tanımladığını söyleyen Dr. Ayşe Duvarcı, “İnanışa nazaran alkarısının size uğraması durumunda, yakasına bir iğne ve çuvaldız batırırsanız sizin köleniz olup her dediğinizi yaparmış” diyerek kelamlarını noktaladı.

İŞTE O VARLIKLAR…

İşte kültürümüzde, günlük pratiklerimizde hatta atasözlerimizde ve geleneklerimizde derin bir yere sahip olan o varlıklar…

Enkebit*: Enkebit İç Anadolu’da görülen bir varlıktır. Anlatılara nazaran başında altın bir fesi vardır ve sağ elinin ortası deliktir. Uyuyan insanların boğazlarını sıkarak onları boğmaya çalışır. Rivayete nazaran, başından fesini kapan bireye dokunmaz.

Hınkır Munkur*: Anlatılanlara nazaran, Hınkır Munkur yakaladığı insanları evvel boğarak öldüren sonra da yiyen bir yaratık. Beşere benzeri ancak göbeğinde bulunan bir torbanın içinde yavrusunu taşır. En korktuğu şey ise üzerine idrar yapılmasıdır. Hınkır Munkur’un uğradığı biri idrar ile tehdit ederse oradan uzaklaşır.

Demirkıynak*: Bigadiç dağlarında yaşayan, her kılığa girebilen, fecî sesler çıkararak insanların delirmelerine sebep olan, çok pis kokulu, sudan korkan bir yaratık. Şayet bir Demirkıynak görürseniz anında göle yahut dereye girerek kurtulabilirsiniz.

Kara Korşak*: Erbil bölgesinde Türkmenlerin eşek, köpek, domuz, keçi kılığına girdiğine inandıkları bir cin çeşidi. Gece kapıları çalıp, konut sahibinin tanıdığı bir ses ve kılıkla onu kandırarak çağırıp kaçırdığına inanılır. Bu cinden korunmak için pantolon giyiyorsanız, düğmelerini açmanız kâfi olduğu bilgisi verilir.

Karakoncolos*: Karakoncolos kışın en soğuk günlerinde insanların karşısına çıkan bir varlık. Bilhassa Doğu Karadeniz bölgesinde ‘Karakonculu’, ‘Karakoncilo’, ‘Koncolos’, ‘Yaban Adam’ üzere isimlerle anılır. Karakoncolos’un kışın ormandan yahut denizden fırtına ile geldiğine inanılır. İnsanı taklit edebilen ve maymuna benzediği düşünülen bu cini,n bilhassa küçük çocukları ve yeni doğmuş buzağılara musallat olduğu bilinir. Karakoncolos’tan korunmak için yörede yaşayanların meskenlerinin kapılarına ‘kuymak’ ismi verilen yemeği koydukları söylenir. 

Kamos: Harput civarında görülen bir berbat yaratık ise Kamos’tur. Bilhassa tek başına uyuyan insanların üzerine bütün yükü ile çökerek, onların çarpılmalarına bazen de ölmelerine sebep olduğu düşünülür. Hatta Kamos’un uğradığı şahısların damarlarındaki tüm kanın çekildiğine inanılır.

Kara-kura: Erzurum ve Erzincan yöresindeki inanışlara nazaran kara-kura tıpkı albastı üzere lohusalara musallat olarak onları korkutur. Konya bölgesinde anlatılanlara nazaran bu cin, keçiye benzeyen ama kedi büyüklüğünde insanlara çöken bir yaratık. Gün ışığından korkan kara-kura’nın fakat güneş doğduğunda yakalanabileceği söylenir. Kara-kura’nın en büyük özelliği ise genelde yatağında yiyecek kırıntısı olanlara musallat olması.

Arçuri: Arçuray olarak da bilinen bilhassa Çuvaşlarda şeytani orman cini olarak tanımlanan Arçuri, yerleri süpüren saçları, kıllarla kaplı bedeni olan bir yaratık. En büyük özelliğinin insanları gıdıklayarak gülmekten çatlatmasıdır.

Bükre: Altay mitolojisinde savaşan iki ejderhadan iyi huylu olanının ismi Bükre’dir. Bukra olarak da bilinen bu yaratık başkalarının tersine insanların yardımcısıdır. Rivayete nazaran, bin yılda bir yeryüzüne inerek dünyanın durumunu denetim eder ve geri döner. 

Çay Ninesi: Azeri halk kültüründe dere ve ırmaklarda yaşlı bir bayan suretinde yaşadığı bilinen yaratık. Çay Ninesi, suya çok bakana kızıyor, başını döndürüyor ve tesiri altına alıyor. Bu yüzden  inanışa nazaran ırmak kenarına giden biri ‘su sahibi’ne selam vermeli. Ayrıyeten Çay Ninesi’ni kızdırmamak için suya çöp dökmek muhakkak yasak.

*Kaynak: Dr. Ayşe Duvarcı, ‘Türklerde Tabiat Üstü Varlıklar ve Bunlarla İlgili Kabuller, İnanmalar, Uygulamalar’

Milliyet

iletişim : live:.cid.e85adaa203246898
en iyi casino siteleri en iyi casino siteleri slot siteleri beylikdüzü escort izmit escort kocaeli escort
hack forum hack forum gaziantep escort gaziantep escort izmir escort bedava hesaplar